مسأله بزرگترين اختلاس تاريخ بانكداری ايران، در حالی اين روزها همه را به خود مشغول كرده كه هيچ يك از مقامات بانكی يا اقتصادی كشور، مسئوليت كوتاهی صورت گرفته را نپذیرفته‌اند.

:صرف‌نظر از مسأله اختلاس، این مسأله كه تاكنون در تاریخ بیش از سه دهه پس از انقلاب و حتی پیش از آن نیز در كشور ما یك مورد استعفا برای پذیرش مسئولیت یك كوتاهی اجرایی در مسئولین دیده نشده، خود موضوعی بسیار قابل تأمل است!

اصولا مسئولین و مقامات ایرانی به طور تاریخی، علاقه ای به استعفا هنگام بروز ناكآرامدی یا حتی یك عذرخواهی ساده ندارند كه شاید بتوان این مسأله را به سابقه طولانی نظام سلطنتی در كشور و به فرهنگ درآمدن ناخودآگاه برخی مؤلفه‌های عمیق آن ارتباط داد.

اما این بار با پدیده بسیار جالبتری روبه‌رو هستیم و آن این كه مسئولین بانكی و اقتصادی كشور با افتخار از دستگیری این شبكه فساد بانكی سخن می‌گویند و رسما این تصور را به شنونده القا می‌كنند كه باید از بابت این خدمت صورت گرفته از ما تشكر كنید ، این در حالی است که اختلاس در سیستم بانکی کشور تنها بر اساس اشتباه اختلاس گران ، کشف شده است و اگر آنان در این مرحله دچار اشتباه نمی شدند چه بسا این اختلاس هیچگاه کشف و با آن برخورد نمی شد ، لذا اکنون هیچ محلی برای مقامات مختلف وجود ندارد که کشف یا برخورد اولیه با این اختلاس بزرگ را به خود نسبت دهند . 

در این راستا، سید شمس‌الدین حسینی، وزیر اقتصاد، امروز طی سخنانی در واكنش به محمد جهرمی، رییس بانك صادرات ـ كه در روز جمعه افتخار دستگیری این شبكه فساد بانكی را از آن بانك صادرات دانسته بود ـ در اظهاراتی تند اعلام كرد كه خود زودتر از اینها متوجه مسأله بوده و از چند ماه پیش، شفاف‌سازی حساب‌های مالی فرد نخست این شبكه را پیگیری كرده است.

جهرمی پیش از این طی سخنانی، كشف اختلاس را به بانك صادرات نسبت داده و گفته بود كه نظام بانكی باید از این بابت از بانك صادرات تشكر كند.

وی همچنین در واكنش به طرح مطلبی در مطبوعات ـ‌ كه نشان از تذكر پیشین بانك مركزی به بانك صادرات داشت ـ گفته بود: اگر مقامی از بانك مركزی چنین تذكری به ما داده است، كپی نامه را رسانه ای كند، زیرا ما كه در اسنادمان چیزی نیافتیم!

البته در این راستا، ریاست بانك مركزی نیز سكوت نكرده و خود را از ادعای كشف اختلاس قبل از بانك صادرات محروم نكرد.

بهمنی نیز امروز گفت: بیش از یك ماه است كه بانك مركزی با هماهنگی مقامات قضایی و اطلاعاتی روی این پرونده كار می‌كند.

وی همچنین به شدت از اظهارات جهرمی انتقاد كرد و گفت: ایشان اگر پاداشی می‌خواهند، مبلغ آن را تعیین كنند تا پرداخت كنیم؛ بهمنی باز هم بر تذكر قبلی به بانك صادرات تأكید كرد.

اما جهرمی نیز امروز مصاحبه مجددی انجام داد تا اظهارات مطرح را بی پاسخ نگذارد. وی باز هم قاطعانه وصول هر گزارشی را از سیستم بانكی تكذیب كرد و  كشف مسأله را ناشی از تغییر سیستم بازرسی در بانک صادرات طی سال جاری دانست؛ او به وجود تبانی در مناطق آزاد و پشتوانه‌های این اختلاس بزرگ اشاره كرد.

جالب اینجاست كه در میانه این آشفته بازار اظهارنظرها و ادعای پیشگامی در كشف اختلاس، حجةالاسلام مصلحی، وزیر اطلاعات از همكاری سه جانبه بانك مركزی، وزارت اطلاعات و وزارت اقتصاد خبر داد و وزارت اطلاعات را اقدام كننده اولیه در این پرونده دانست.

در این میان، اما مسأله جوانب گسترده‌تری هم یافت، زیرا كم كم مشخص شد این اختلاس‌كنندگان محترم، سوابق دیگری نیز داشته اند و برای نمونه، 3 شركت بزرگ دولتی خوزستان در جریان خصوصی‌سازی‌ها به این افراد واگذاری شده و البته بیشترین صدور ال‌‌ ـ ‌سی‌های جعلی برای اختلاس نیز از شعبه بانك صادرات مستقر در یكی از این كارخانه ها صورت گرفته بود.

حاشیه دیگر این كه با توجه به اقدام شبكه اختلاس‌كننده برای راه‌اندازی بانك «آریا»، مجوز این بانك نیز تعطیل شد؛ البته این بخش ماجرا از نقاط مثبت كار بود، زیرا این اختلاس‌كنندگان بخش اعظم منابع به دست آمده را برای راه‌اندازی همین بانك یا به حساب بانك مركزی ریخته و یا تبدیل به ملك کرده بودند و خوشبختانه هیچ مبلغی از آن از كشور بیرون نرفته و همگی برگشت‌پذیر است.

اما در پایان ماجرای اختلاس، تنها‌ پرسشی كه می‌ماند، این كه اصولا مهم نیست چه كسی توانسته این اختلاس را كشف و پیگیری کند، بلكه آنچه مهم است، این كه چرا آشفتگی نظام بانكی، اجازه بروز چنین اشتباهات بزرگی را می‌دهد و تیمی که به گفته جهرمی از سال 86 و با ارقام نزدیک چند صد میلیونی، این فرآیند را آغاز كرده، فضای بی خبری و بی توجهی را چنان درمی‌یابد كه با جسارت و تداوم ارقام عملیات مجرمانه خود را به سه هزار میلیارد تومان ارتقا می‌دهد؟

و اینكه آیا هیچ فردی در این ماجرا مقصر نبوده و كوتاهی هیچ بخشی موثر نبوده كه بدون كوچكترین عذرخواهی، امروز همه مسئولین ذی ربط، خود را فاتحان این دستگیری افتخارآمیز دانسته و شایسته قدردانی می‌دانند؟ شاید این گمان بیراه نباشد كه كشف چنین مفاسدی در سیستم بانكی از نقاط ضعف است و نه نقاط قوت و به هنگام آشكار شدن نقاط ضعف، بیشتر پذیرش و عذرخواهی به كار می‌آید تا ...